CẨM NANG TÂN ĐỒNG – BÀI 9 - TRÌNH ĐỒNG TIẾN CĂN, HẦU NỔI VÀ CÂU CHUYỆN NHÌN ĐẠO BẰNG TÂM THẾ CỞI MỞ

Trong quá trình tìm hiểu Đạo Mẫu, Vân nhận thấy có một chủ đề thường xuyên gây tranh luận giữa những người thực hành tín ngưỡng. Đó là câu chuyện về trình đồng tiến căn, hầu nổi và các nghi lễ trước khi mở phủ.

Có người cho rằng muốn ra trình đồng thì nhất định phải trải qua đầy đủ các bước như trình trầu, trình lính, tôn nhang bản mệnh, trình căn trình số rồi mới được mở phủ. Có người lại cho rằng ngày xưa nhiều cụ vẫn theo Thánh, vẫn hầu bóng nhưng không thực hiện đầy đủ những nghi thức như hiện nay. Từ đó nảy sinh những tranh luận đúng – sai, chuẩn – không chuẩn, khiến không ít người mới bước vào Đạo cảm thấy hoang mang.

Theo góc nhìn của Vân, muốn hiểu đúng vấn đề này, trước hết cần đặt nó trong bối cảnh lịch sử và sự phát triển của tín ngưỡng thờ Mẫu qua từng giai đoạn.

Ngày nay, nghi lễ mở phủ trình đồng đã được hệ thống hóa và chuẩn hóa tương đối đầy đủ. Ở nhiều bản hội và nhiều dòng đồng, người có căn số thường được hướng dẫn trải qua từng bước như trình căn, trình trầu, trình lính, tôn nhang bản mệnh rồi mới tiến tới lễ mở phủ chính thức. Đây là một quá trình giúp người theo Đạo có thời gian tìm hiểu, chuẩn bị tâm lý, ổn định cuộc sống và hiểu rõ hơn về trách nhiệm của mình trước khi bước vào một dấu mốc quan trọng.

Tuy nhiên, nếu nhìn ngược về quá khứ, đặc biệt ở những vùng quê xa hoặc những giai đoạn tín ngưỡng dân gian gặp nhiều khó khăn, chúng ta sẽ thấy thực tế không hoàn toàn giống như vậy.

Ngày trước, không phải địa phương nào cũng có đồng thầy biết làm lễ mở phủ theo khuôn thức đầy đủ như hiện nay. Có những nơi cả huyện chỉ có vài người biết hầu bóng. Có những vùng người dân biết đến Thánh, biết đến việc trình căn trình số, nhưng điều kiện để thực hiện các nghi lễ hoàn chỉnh gần như không có.

Chính vì vậy mới xuất hiện những hình thức thực hành mà dân gian thường gọi là "trình đồng tiến căn" hoặc "hầu nổi".

Đây là cách gọi dành cho những trường hợp người có căn duyên thực hiện việc hầu Thánh nhưng chưa khai phủ, chưa mở phủ theo khuôn thức phổ biến ngày nay. Họ có thể chỉ hầu giá bản mệnh, giá thủ mệnh hoặc một vài giá phù hợp với căn duyên của mình nhằm ổn định đời sống tâm linh và giữ sự kết nối với cửa Thánh.

Nhiều đồng thầy cao niên từng chia sẻ với Vân rằng thời các cụ còn trẻ, có người theo Thánh cả đời nhưng chỉ hầu một vài giá quen thuộc. Có người chỉ biết hầu vị Thánh bản mệnh của mình. Có người làm thủ nhang giữ đền hàng chục năm mà chưa từng trải qua một lễ mở phủ theo khuôn thức hiện đại.

Nhưng điều đó không làm giảm đi giá trị của họ.

Họ vẫn giữ đạo.

Vẫn phụng sự cộng đồng.

Vẫn giữ gìn hương khói đền phủ.

Vẫn được người dân kính trọng bởi cái tâm và sự tận tụy của mình.

Đó là những thực hành có thật trong lịch sử và đã góp phần gìn giữ tín ngưỡng trong những giai đoạn khó khăn nhất.

Bởi vậy, nếu lấy tiêu chuẩn của hiện tại để phủ nhận toàn bộ những gì từng tồn tại trong quá khứ thì có lẽ sẽ chưa thực sự công bằng.

Mỗi thời kỳ có hoàn cảnh riêng.

Mỗi vùng miền có cách thực hành riêng.

Mỗi dòng đồng cũng có những đặc điểm truyền thừa riêng.

Điều quan trọng là phải hiểu được bối cảnh hình thành của mỗi nghi lễ thay vì chỉ nhìn vào hình thức bên ngoài.

Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là phủ nhận giá trị của hệ thống nghi lễ đang được thực hành phổ biến hiện nay.

Ngược lại, Vân cho rằng việc chuẩn hóa nghi lễ trong những năm gần đây là một bước phát triển tích cực của tín ngưỡng thờ Mẫu. Khi điều kiện xã hội thuận lợi hơn, việc tiếp cận đầy đủ các nghi lễ truyền thống sẽ giúp bảo tồn tốt hơn giá trị văn hóa, lịch sử và bản sắc của Đạo Mẫu.

Nhưng giữa hai góc nhìn ấy, điều cần tránh nhất vẫn là sự cực đoan.

Không nên cho rằng chỉ có cách của mình mới đúng.

Không nên mặc định ai làm khác mình là sai.

Cũng không nên xem nhẹ nghi lễ rồi phủ nhận công sức gìn giữ của các thế hệ đi trước.

Bởi suy cho cùng, nghi lễ là phương tiện.

Đạo tâm mới là cốt lõi.

Một người có thể thuộc rất nhiều nghi thức, hầu đủ các giá, tổ chức những khóa lễ lớn nhưng nếu không giữ được tâm đạo thì cũng khó đi đường dài.

Ngược lại, có những người theo Thánh rất giản dị, nghi lễ không cầu kỳ nhưng cả đời sống tử tế, giữ tín tâm, giúp đỡ cộng đồng và giữ gìn nếp đạo. Những người như vậy vẫn luôn được Tiên Thánh và mọi người kính trọng.

Vân vẫn thường nói rằng:

Người theo Đạo không được đánh giá bằng số lượng giá hầu.

Không được đánh giá bằng số tiền bỏ ra cho nghi lễ.

Cũng không được đánh giá bằng việc mở phủ sớm hay muộn.

Điều đáng quý nhất nằm ở việc người ấy giữ được lòng kính Thánh trọng Mẫu bao lâu, giữ được đạo đức và trách nhiệm với cộng đồng bao lâu.

Có người mở phủ rất lớn nhưng vài năm sau bỏ đạo.

Có người chỉ trình đồng tiến căn đơn sơ nhưng phụng sự cửa Thánh suốt mấy chục năm.

Bởi vậy, khi nhìn về câu chuyện trình đồng tiến căn hay hầu nổi, chúng ta nên nhìn bằng tâm thế cởi mở hơn, hiểu lịch sử hơn và bớt phán xét hơn.

Bởi trong Đạo Mẫu, hình thức có thể khác nhau theo vùng miền và thời đại.

Nhưng lòng thành, sự hướng thiện và đạo tâm mới là điều quyết định một người có thực sự đi được đường dài cùng Tiên Thánh hay không.

Nghi lễ là phương tiện.Đạo tâm mới là gốc.Hình thức có thể khác nhau.Nhưng sự chân thành mới là điều ở lại lâu nhất. ❤️